Trzynasta pensja, zwana również trzynastką, to dodatkowe wynagrodzenie roczne, które jest wypłacane pracownikom sektora budżetowego, w tym nauczycielom, urzędnikom oraz emerytom i rencistom. To szczególne świadczenie ma na celu docenienie pracy oraz wsparcie finansowe na początku roku. W artykule postaramy się wyjaśnić, kto jest uprawniony do otrzymania trzynastki, jakie są warunki jej przyznania oraz jak obliczana jest jej wysokość dla różnych grup zawodowych.
Co to jest trzynasta pensja?
Trzynasta pensja, często określana jako trzynastka, to dodatkowe wynagrodzenie wypłacane raz w roku pracownikom sektora budżetowego. W Polsce do tej grupy zaliczają się nauczyciele, pracownicy urzędów państwowych i samorządowych oraz pracownicy biur poselskich. Świadczenie to nie jest uzależnione od rodzaju umowy o pracę, co oznacza, że zarówno umowy na czas określony, jak i nieokreślony dają prawo do trzynastki.
Wysokość trzynastej pensji wynosi 8,5% całkowitego wynagrodzenia brutto uzyskanego w danym roku kalendarzowym. Obejmuje to wynagrodzenie zasadnicze oraz inne dodatki, takie jak za wysługę lat, motywacyjny, funkcyjny, czy za warunki pracy. Trzynastka jest wypłacana do końca marca roku następującego po roku, za który przysługuje.
Warunki przyznania
Aby otrzymać trzynastą pensję, pracownik musi przepracować co najmniej sześć miesięcy w ciągu roku kalendarzowego. Ustawodawca przewidział jednak wyjątki dla nauczycieli oraz innych pracowników. Przykładowo, osoby przebywające na urlopach macierzyńskich czy rodzicielskich również są uwzględniane w systemie naliczania trzynastki.
Warto zaznaczyć, że niektóre sytuacje mogą skutkować utratą prawa do trzynastej pensji. Należą do nich nieusprawiedliwione nieobecności w pracy trwające dłużej niż dwa dni, stawienie się do pracy w stanie nietrzeźwości, czy też rozwiązanie umowy o pracę z winy pracownika.
Jak obliczyć wysokość trzynastki?
Obliczanie wysokości trzynastej pensji polega na zsumowaniu wszystkich składników wynagrodzenia brutto pracownika za dany rok kalendarzowy. Następnie, od tej sumy, wylicza się 8,5%, co daje kwotę trzynastki brutto. Od tej kwoty należy odjąć zaliczkę na podatek dochodowy, ponieważ trzynastka podlega opodatkowaniu na takich samych zasadach jak wynagrodzenie zasadnicze.
Przykład obliczenia: Jeżeli nauczyciel zarabiał łącznie 85 500 zł brutto w ciągu roku, to trzynasta pensja wyniesie 7 267,50 zł brutto. Po odjęciu zaliczki na podatek, pracownik otrzyma kwotę netto.
Czynniki wpływające na wysokość
Wysokość trzynastki zależy od różnych czynników, takich jak liczba przepracowanych miesięcy, rodzaj umowy oraz ewentualne nieobecności w pracy. W przypadku nieprzepracowania całego roku kalendarzowego, trzynastka jest wypłacana proporcjonalnie do przepracowanego czasu. Warto także pamiętać, że dodatki uznaniowe i specjalne nie są uwzględniane przy obliczaniu trzynastej pensji.
Kto jest uprawniony do otrzymania trzynastki?
Prawo do trzynastej pensji mają pracownicy zatrudnieni w sektorze budżetowym, a więc nauczyciele, pracownicy urzędów, sądów oraz biur poselskich. Otrzymują ją również osoby przebywające na urlopach rodzicielskich oraz osoby pracujące sezonowo, pod warunkiem, że sezon pracy trwał co najmniej trzy miesiące.
Warto dodać, że niektóre grupy zawodowe, takie jak funkcjonariusze policji, także mają prawo do trzynastki, ale na nieco innych zasadach, które uwzględniają specyfikę ich pracy.
Trzynasta pensja dla emerytów i rencistów
Emeryci i renciści otrzymują trzynastą emeryturę, która jest równa wysokości minimalnej emerytury. Dla roku 2026 jest to kwota 1970,60 zł brutto. Świadczenie to jest wypłacane automatycznie wraz z kwietniową emeryturą lub rentą, bez konieczności składania dodatkowych wniosków.
Kiedy wypłacana jest trzynastka?
Trzynasta pensja powinna być wypłacona do końca marca roku następującego po roku, za który przysługuje. Pracodawcy, którzy nie dotrzymają tego terminu, mogą zostać ukarani karą finansową. W przypadku likwidacji zakładu pracy, wypłata powinna nastąpić w ostatnim dniu stosunku pracy.
W praktyce oznacza to, że trzynastki są ważnym zastrzykiem finansowym na początku roku, co pozwala wielu Polakom na pokrycie nieprzewidzianych wydatków.
Co warto zapamietać?:
- Trzynasta pensja wynosi 8,5% całkowitego wynagrodzenia brutto za dany rok kalendarzowy.
- Prawo do trzynastki mają pracownicy sektora budżetowego, w tym nauczyciele, urzędnicy oraz emeryci i renciści.
- Aby otrzymać trzynastkę, należy przepracować co najmniej sześć miesięcy w roku, z wyjątkami dla nauczycieli i osób na urlopach rodzicielskich.
- Wysokość trzynastki jest obliczana na podstawie wszystkich składników wynagrodzenia brutto i podlega opodatkowaniu.
- Trzynasta pensja powinna być wypłacona do końca marca roku następującego po roku, za który przysługuje.
